{"id":3543,"date":"2023-02-24T11:48:08","date_gmt":"2023-02-24T10:48:08","guid":{"rendered":"https:\/\/krakowchanka.eu\/?p=3543"},"modified":"2023-02-24T11:48:18","modified_gmt":"2023-02-24T10:48:18","slug":"charakterystyczne-cechy-tradycyjnych-strojow-ludowych-zachodnich-krakowian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/eternal\/charakterystyczne-cechy-tradycyjnych-strojow-ludowych-zachodnich-krakowian","title":{"rendered":"Charakterystyczne cechy tradycyjnych stroj\u00f3w ludowych zachodnich Krakowian"},"content":{"rendered":"\n

Str\u00f3j krakowski to jeden z najbardziej znanych w Polsce stroj\u00f3w ludowych, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 strojem narodowym. Str\u00f3j krakowski jest rozpowszechniony nie tylko w samym Krakowie, ale tak\u017ce wiele kilometr\u00f3w dalej: region krakowski obejmuje prawie po\u0142ow\u0119 obecnego wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego: od obrze\u017cy O\u015bwi\u0119cimia na zachodzie do obrze\u017cy D\u0105browy Tarnowskiej na wschodzie oraz My\u015blenic i Brzeska na po\u0142udniu. Na tym obszarze wyst\u0119puj\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne typy ubior\u00f3w: krakowianie zachodni i krakowianie wschodni. Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej na stronie krakowchanka.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Cechy charakterystyczne kobiecych stroj\u00f3w ludowych zachodnich Krakowian<\/h2>\n\n\n\n

Str\u00f3j krakowski pojawi\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku i by\u0142 pierwszym strojem ch\u0142opskim, kt\u00f3ry zosta\u0142 zauwa\u017cony przez wy\u017csze warstwy spo\u0142eczne. Wynika\u0142o to z jego wyj\u0105tkowo\u015bci, gdy\u017c by\u0142 to najbogatszy \u00f3wczesny str\u00f3j ludowy, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 od innych stroj\u00f3w kolorem i podobie\u0144stwem niekt\u00f3rych element\u00f3w do stroj\u00f3w szlacheckich. Str\u00f3j krakowski trafi\u0142 na salony arystokratyczne za czas\u00f3w panowania Sas\u00f3w. Wtedy to we Francji pojawi\u0142a si\u0119 moda na bale kostiumowe, podczas kt\u00f3rych arystokracja przebiera\u0142a si\u0119 za pasterzy i pasterki. W tym czasie w Polsce dominowa\u0142 str\u00f3j krakowski. Pe\u0142nowarto\u015bciowy str\u00f3j krakowski ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w drugiej po\u0142owie XVIII wieku.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Gorset damski \/ Folkstar<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Stroje krakowskie mo\u017cna podzieli\u0107 na dwa rodzaje: zachodnie i wschodnie, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 poszczeg\u00f3lnymi elementami i zdobieniami.  Wa\u017cnymi elementami stroju kobiecego w zachodniej cz\u0119\u015bci Krakowa by\u0142y sp\u00f3dnice i fartuchy. Sp\u00f3dnice wierzchnie o d\u0142ugo\u015bci do kostek wykonywano z materia\u0142u w kwiaty, a pod sp\u00f3d noszono bia\u0142e sp\u00f3dnice z haftem z bia\u0142ej satyny. Kobiety nosi\u0142y fartuchy, najcz\u0119\u015bciej wykonane z tego samego materia\u0142u co sp\u00f3dnice i by\u0142y od nich tylko nieco kr\u00f3tsze. Wyj\u0105tkiem by\u0142y bia\u0142e tiulowe fartuchy, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c noszono na kwieciste sp\u00f3dnice. Cz\u0119sto by\u0142y one w ca\u0142o\u015bci pokryte at\u0142asem i haftem angielskim.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cnym elementem ubioru by\u0142y r\u00f3wnie\u017c gorsety. Starszy typ gorsetu wykonywany by\u0142 z czarnej tkaniny. Pas uzupe\u0142nia\u0142o kilkadziesi\u0105t (oko\u0142o siedemdziesi\u0119ciu) trapezowych kaletek, uszytych z tego samego materia\u0142u. Ozdabiano je bia\u0142ymi guzikami i haftem tylko z przodu. P\u00f3\u017aniejszy typ gorsetu (z XIX i XX wieku) wykonywany by\u0142 z aksamitu o r\u00f3\u017cnych kolorach. Kaletki zosta\u0142y zast\u0105pione seri\u0105 plis. Ozdoby pokrywa\u0142y prawie ca\u0142y gorset i by\u0142y wykonane z cekin\u00f3w, kolorowych koralik\u00f3w, fr\u0119dzli, wst\u0105\u017cek i kolorowych haft\u00f3w. Ten typ gorsetu z haftowanymi r\u0119kawami nazywany by\u0142 katan\u0105 i by\u0142 najpopularniejszym kaftanem w tym regionie. W ch\u0142odne dni na ramiona i plecy zak\u0142adano du\u017ce chusty w czerwon\u0105, bia\u0142\u0105, niebiesk\u0105 i zielon\u0105 krat\u0119, zwane te\u017c naramiennymi.<\/p>\n\n\n\n

Dziewczyny zaplata\u0142y warkocze, w kt\u00f3re wplata\u0142y wst\u0105\u017cki i kwiaty. Wianki nosi\u0142y na \u015blubie panna m\u0142oda i jej druhny. M\u0119\u017catki natomiast nosi\u0142y bandan\u0119, czyli bia\u0142\u0105 lnian\u0105 chust\u0119. Zawi\u0105zanie jej zajmowa\u0142o du\u017co czasu i wymaga\u0142o du\u017cej wprawy, dlatego zdejmowano j\u0105 jak czapk\u0119, aby raz zawi\u0105zana mog\u0142a by\u0107 noszona kilka razy.  Nosi\u0142y te\u017c czerwone chusty wi\u0105zane pod brod\u0105 z ozdobnymi motywami p\u0105czk\u00f3w r\u00f3\u017c i kwiat\u00f3w, uzupe\u0142nia\u0142y str\u00f3j bi\u017cuteri\u0105, zw\u0142aszcza czerwonymi koralami.<\/p>\n\n\n\n

Tradycyjny str\u00f3j m\u0119ski zachodnich Krakowian<\/h2>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszymi elementami krakowskiego stroju m\u0119skiego by\u0142y kaftan, sukmana i kaftan z r\u0119kawami. Kaftan by\u0142 d\u0142ug\u0105 kamizelk\u0105 bez r\u0119kaw\u00f3w z fr\u0119dzlami. Noszono go jako letnie okrycie wierzchnie, a tak\u017ce pod kaftanem z r\u0119kawami lub sukman\u0105, kt\u00f3re by\u0142y typowym okryciem wierzchnim. Oba rodzaje kaftan\u00f3w by\u0142y wykonane z ciemnogranatowego sukna podszytego czerwonym suknem.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Spodnie wykonane by\u0142y z p\u0142\u00f3tna samodzia\u0142owego, cz\u0119sto z cienkimi, czerwonymi lub r\u00f3\u017cowymi paskami, wsuni\u0119te w wysokie buty z cholew\u0105 i lekko wywini\u0119te. Buty by\u0142y wykonane z mi\u0119kkiej sk\u00f3ry bydl\u0119cej, barwionej na czarno lub czerwono, i by\u0142y wy\u0142o\u017cone podk\u00f3wkami. Wa\u017cnym elementem stroju by\u0142 pas.<\/p>\n\n\n\n

M\u0119\u017cczy\u017ani-krakowianie nosili r\u00f3wnie\u017c trzy rodzaje nakry\u0107 g\u0142owy: wysoki kapelusz z ma\u0142ym rondem, magierk\u0119 tynieck\u0105 (we\u0142nian\u0105 czapk\u0119 z dzianiny) oraz najwa\u017cniejszy rodzaj nakrycia g\u0142owy – czerwony kapelusz z czarnym, barankowym rondem, zwany krakusk\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Str\u00f3j krakowski to jeden z najbardziej znanych w Polsce stroj\u00f3w ludowych, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 strojem narodowym. Str\u00f3j krakowski jest rozpowszechniony nie tylko w samym Krakowie, ale tak\u017ce wiele kilometr\u00f3w dalej: region krakowski obejmuje prawie po\u0142ow\u0119 obecnego wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego: od obrze\u017cy O\u015bwi\u0119cimia na zachodzie do obrze\u017cy D\u0105browy Tarnowskiej na wschodzie oraz My\u015blenic i Brzeska na po\u0142udniu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":273,"featured_media":2397,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1033],"tags":[1897,1896,1901,1788,1710,1902,1899,1900,1898,1709],"motype":[1042],"moformat":[66],"moimportance":[33],"class_list":{"0":"post-3543","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-styl-i-uroda","8":"tag-cechy-charakterystyczne-kobiecych-strojow-ludowych-zachodnich-krakowian","9":"tag-charakterystyczne-cechy-tradycyjnych-strojow-ludowych-zachodnich-krakowian","10":"tag-ciekawe-fakty-o-modzie","11":"tag-historia-mody","12":"tag-kobiety-z-krakowa","13":"tag-moda-i-styl-2","14":"tag-moda-w-krakowie","15":"tag-rozwoj-mody","16":"tag-tradycyjny-stroj-meski-zachodnich-krakowian","17":"tag-znane-kobiety","18":"motype-eternal","19":"moformat-vlasna","20":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/273"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3543"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3550,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3543\/revisions\/3550"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2397"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3543"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3543"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3543"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowchanka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}