Krakowska Fundacja „Autonomia” – czuć się bezpiecznie

We współczesnym świecie wiele mówi się o przemocy ze względu na płeć, a problem ten jest zauważalny w wielu europejskich miastach. Naukowcy są przekonani, że pierwotną przyczyną nie są wielowiekowe stereotypy typu „bije, bo kocha”, tylko ludzka psychologia. Nic dziwnego, że ten rodzaj przemocy jest klasyfikowany jako osobna kategoria, ponieważ zarówno zapobieganie, jak i praca z konsekwencjami są w tym przypadku szczególne. Obrońcy praw człowieka zaznaczają, że kobiety są bardziej narażone na przemoc domową lub seksualną właśnie dlatego, że są kobietami. A walka z tym problemem jest nie tylko możliwa, ale wręcz konieczna, pisze strona krakowchanka.eu. 

Założona w 2007 roku krakowska Fundacja „Autonomia” podjęła walkę z wszelkimi formami dyskryminacji: ze względu na płeć, narodowość i wiek. A w 2022 roku, wraz z wybuchem wojny rosyjsko-ukraińskiej, fundacja założyła Feministyczne Centrum Solidarności, które zaczęło przyciągać kobiety i dziewczęta z Ukrainy i Białorusi.

Pierwsze kroki

Kiedy krakowska Fundacja “Autonomia” zaczynała swoją działalność, jej członkinie początkowo skupiały się na prowadzeniu różnego rodzaju szkoleń. W 2009 roku wspólnie ze Stowarzyszeniem Kobiet KONSOLA zainicjowały program edukacji antydyskryminacyjnej „Nikt nie rodzi się z uprzedzeniami”, który pomógł stworzyć model do dalszej pracy. Początkowo kobiety wstydziły się mówić o swoich problemach stricte rodzinnych, ale stopniowo zaczęły zdawać sobie sprawę, że te problemy nie są wyłącznie rodzinne. 

W 2018 roku Fundacja rozpoczęła wdrażanie rozwiązań antydyskryminacyjnych na uczelniach wyższych, zaczynając od Uniwersytetu Jagiellońskiego. Seminaria gromadziły uczestników z największych uczelni w Polsce. Stopniowo powstawały Centra Mocy Dziewczyn. Rok później opracowany został program dla kobiet z niepełnosprawnościami, który skupiał się nie tylko na ich integracji ze społeczeństwem, ale także na nauce ochrony siebie i swoich praw. Z roku na rok projekty edukacyjne i zwiększające świadomość oraz warsztaty tworzone przez aktywistki fundacji gromadziły coraz więcej osób, które chciały włączyć się do wspólnej pracy. 

Smutne statystyki

Badania przeprowadzone w wielu krajach europejskich potwierdziły, że prawie 25% kobiet pada ofiarą przemocy domowej w ciągu swojego życia, a agresorami bywają byli partnerzy, mężowie, a często także ojcowie. Najczęstszą skargą było molestowanie seksualne w pracy. Jedna trzecia dorastających dziewcząt w wieku poniżej 16 lat doświadczyła molestowania seksualnego, a wśród kobiet odsetek ten wynosi prawie 80%. I podczas gdy dorośli, przynajmniej w niektórych przypadkach, wciąż znajdowali siłę i zdolność, by się temu przeciwstawić, dzieci w większości przypadków musiały radzić sobie z tym problemem same. Przede wszystkim dlatego, że bały się komukolwiek o tym powiedzieć lub usłyszeć oskarżenia, że to one są winne.

Odnotowano wiele przypadków dyskryminacji na tle etnicznym na rynku pracy lub w sektorze edukacji. Przemoc wobec przedstawicieli innych narodowości nie jest rzadkością, w tym obrażanie i niesprawiedliwe traktowanie. Dochodziło nawet do pobić i uszkodzeń ciała. Dlatego Fundacja zapewnia wsparcie nie tylko kobietom, ale także mężczyznom i chłopcom, którzy szukają pomocy.   

Wybuchy przemocy i ich przyczyny

Konwencja Stambulska dotycząca zwalczania przemocy wobec kobiet zawiera najbardziej kompleksową listę rodzajów przemocy ze względu na płeć. Lista ta obejmuje również zakaz przymusowych małżeństw dziewcząt z dorosłymi mężczyznami, które są powszechne w wielu krajach wschodnich. W 2020 roku członkinie Fundacji „Autonomia” musiały jednak zmierzyć się z innym problemem, który stał się zauważalny nie tylko w Krakowie. W warunkach kwarantanny spowodowanej epidemią koronawirusa badacze odnotowali wybuch przypadków przemocy domowej w niemal wszystkich krajach świata.

Przyczyn tego zjawiska jest kilka. Pierwszą z nich jest to, że w zamkniętym środowisku agresorowi łatwiej jest zastosować przemoc, a ofiarom trudniej jest wezwać pomoc, jeśli się na to zdecydują. Drugą jest strach przed utratą pracy i silne napięcie nerwowe, które skutkuje wybuchami agresji. Trzecią jest strach przed przyszłością, gdy wszystkie „hamulce”, które wcześniej powstrzymywały daną osobę, zostają zerwane. 

Cel pracy fundacji

Jak powiedziała dziennikarzom wydawnictwa “Polskieradio.pl” szefowa Fundacji Autonomia – Agata Teutsch, w polskim społeczeństwie są też dość silne przejawy nierówności czy przemocy, oparte na stereotypach, bo przez wiele wieków Polki nie miały praw i musiały o nie walczyć. Wydawać by się mogło, że nie ma już potrzeby udowadniania i walki, ale przejawy niezgody na równouprawnienie kobiet pojawiają się co jakiś czas. Dlatego głównym celem fundacji jest próba zagwarantowania bezpieczeństwa każdej dziewczynie czy kobiecie, niezależnie od jej umiejętności i pochodzenia. 

Najtrudniejszą rzeczą nie jest zapewnienie ochrony przed konkretnym sprawcą, ale nauczenie ofiar odwagi, niezależności w podejmowaniu decyzji, rozwoju i wpływu na otaczający je świat. Pani Agata zauważyła, że chciałaby mieć społeczeństwo, w którym w związkach panuje pokój i harmonia. Choć wydaje się to utopią, to jednak trzeba podejmować kroki w tym kierunku. Nic dziwnego, że starożytni mędrcy mówili, że jeśli zmienisz siebie, świat wokół Ciebie też się zmieni.

Programy i strategie

Pani Teutsch podkreśliła, że członkowie fundacji wybierają strategie mające na celu podnoszenie świadomości społecznej na temat równości. Projekt edukacji antydyskryminacyjnej „Nikt nie rodzi się z uprzedzeniami” już udowodnił swoją użyteczność. W jego ramach organizowane są warsztaty dla uczniów i dorosłych, podczas których przekazywane są informacje na temat praw człowieka i przeciwdziałania dyskryminacji oraz sposobów walki z jej przejawami.

Strategia nosi nazwę „Empowerment” – „zwiększanie kompetencji”. Kobiety i dziewczyny uczą się nie tylko technik samoobrony, ale także próbują uwierzyć w siebie. Kiedy liczba chętnych stała się bardzo duża, fundacja zorganizowała w Krakowie pierwsze Dziewczyńskie Centrum Mocy, w którym uczestniczki mogły odkrywać swój potencjał, uczyć się podejmowania decyzji i walki z ograniczeniami narzucanymi przez społeczeństwo. 

Przejawy ageizmu

Termin ten odnosi się do dyskryminacji ze względu na wiek. W Ukrainie większość mężczyzn i prawie wszystkie kobiety są z tym zjawiskiem zaznajomione. Ukraińskim kobietom bardzo trudno jest znaleźć pracę po 40. roku życia, a dla tych w wieku 50+ jest to prawie niemożliwe. Podczas gdy pracodawcy otwarcie wskazywali limit wieku w swoich wymaganiach dotyczących kandydatów do pracy, na początku 2020 roku przestali to robić, ale zaczęli odrzucać kandydatów bez podania przyczyny. Jak zaznaczyła Agata, podobne przypadki nie są rzadkością także i w Polsce. „Zdarza się też, że osoby starsze są traktowane jak ciężar, wytykane kawałkiem chleba, co staje się wyjątkowo nieznośne. Takim ofiarom również stara się pomagać na polu prawnym.

Działalność Feministycznego Centrum Solidarności

Kiedy wybuchła wojna rosyjsko-ukraińska i do Polski przybyła fala uchodźców, w Fundacji „Autonomia” zdano sobie sprawę, że sama pomoc materialna dla tych ludzi nie wystarczy. Dlatego w kwietniu 2022 roku zostało otwarte Centrum Solidarności Feministycznej, w którym kobiety mogłyby pracować, rozmawiać, dzielić się cennymi doświadczeniami i zdobywać niezbędne lub przydatne informacje. Fundacja ma własny lokal, więc nie było problemów z miejscem spotkań.

Jak powiedziała dziennikarzom wydawnictwa “Polskieradio.pl” Alina Kula, członkini zarządu organizacji, w Krakowie znajdowało się wiele dziewczyn i kobiet, nie tylko z Ukrainy, ale także z Białorusi, które również potrzebowały moralnego wsparcia. Odwiedzające chętnie dołączały do różnych warsztatów, najpierw do tych proponowanych przez członkini fundacji, a później Ukrainki i Białorusinki zaczęły również zgłaszać swoje propozycje. 

Jakie zajęcia są oferowane w centrum?

Pierwszą rzeczą, o którą prosili uchodźcy, było stworzenie kursów języka polskiego. W rezultacie powstała polsko-ukraińska grupa konwersacyjna. Warsztat, w którym odbywały się zajęcia z szycia, dziewiarstwa, rzeźbienia w drewnie i tworzenia biżuterii, był również stale powiększany o nowych członków. Co ciekawe, wiele zajęć prowadziły same Ukrainki i Białorusinki, które chętnie dzieliły się swoimi cennymi umiejętnościami. Feministyczne Centrum Solidarności zaczęło również praktykować spotkania z psychologiem, które nazywano „Spotkaniami koleżanek przy herbacie”. Powstała również etniczna grupa śpiewacza.

Pani Alina zaznaczyła, że od 2022 roku fundacja i centrum mają więcej pracy. Wcześniej pracowali tylko trzy razy w tygodniu od godziny 16 do 20, a po 2 latach musieli dodać jeszcze poniedziałek i piątek. Piątek został przeznaczony na zajęcia dla dzieci. Feministyczne Centrum Solidarności stało się miejscem, w którym można poznać różnych ludzi, a wiele kobiet zaprzyjaźniło się i zaczęło komunikować się poza centrum. Wszystkie uczestniczki starają się pomagać sobie nawzajem w rozwiązywaniu problemów związanych z codziennymi obowiązkami, znalezieniem pracy czy mieszkania.

Z kropel powstaje morze

Działaczki fundacji „Autonomia” wyznają właśnie tę zasadę. Mają świadomość, że działania ich fundacji to kropla w morzu w skali całego świata. Ale gdy takich kropel będzie wiele, pomoże to uformować morze – społeczeństwo, w którym wszyscy ludzie będą traktowani sprawiedliwie. Niestety, straszna wojna rosyjsko-ukraińska stała się przeszkodą dla tych pragnień, ale inicjatorzy fundacji są przekonani, że pokój z pewnością zastąpi wojnę. I spotkają go kobiety z bardzo cennymi osiągnięciami, które będą przydatne w czasie pokoju.