W gronie najwybitniejszych psychiatrów Polski wyróżnić należy Antoniego Kępińskiego, który jako pierwszy zaczął wprowadzać nowe, humanistyczne podejście w psychiatrii i psychoterapii. Był jednym z pierwszych badaczy, których zainteresowały problemy psychologiczne więźniów obozów koncentracyjnych. Podczas pracy w klinice psychiatrycznej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego napisał 140 prac naukowych. Opracował metodę dogłębnych rozmów z pacjentami i doprowadził do znaczących zmian w podejściu społeczeństwa do osób z upośledzeniem umysłowym lub intelektualnym, podaje strona krakowchanka.eu.
Wypróbowania dzieciństwa i młodości
Antoni Kępiński urodził się w listopadzie 1918 roku w Dolinie w województwie stanisławowskim, a pół roku później jego rodzina opuściła miasto z powodu zaciętych walk polsko-ukraińskich. Chłopca pozostawiono z opiekunką, obawiając się zabrać dziecko w trudną podróż. Rodzina osiedliła się w Bielsku, a później opiekunka przyjechała tam z małym Antoniem. Następnie wszyscy przeprowadzili się do Nowego Sącza, gdzie głowa rodziny, Tadeusz, został mianowany starostą. Jednak po objęciu władzy przez Piłsudskiego Kempińscy znów musieli się przeprowadzić. Tym razem wybrali Kraków.
Tam ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego i wstąpił na wydział lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kiedy wybuchła II wojna światowa, zgłosił się na ochotnika do wojska. Próbował przedostać się do Wielkiej Brytanii przez Węgry, Francję i Hiszpanię, ale został złapany podczas próby przekroczenia hiszpańskiej granicy. W ten sposób Antoni został uwięziony w obozie koncentracyjnym Miranda de Ebro we frankistowskiej Hiszpanii, gdzie spędził 3 lata. Został zwolniony w 1943 roku na mocy dekretu wydanego przez Miranda de Ebro o uwolnieniu wszystkich Polaków i Francuzów.
Wtedy Kępiński postanowił zrealizować swoje marzenie i dotrzeć do Wielkiej Brytanii. Latem tego samego roku był już w Szkocji, gdzie ukończył kurs dla pilotów i otrzymał skierowanie do Królewskich Sił Powietrznych. Później jednak zdał sobie sprawę, że zawód pilota nie jest dla niego i pod koniec 1944 roku zdecydował się kontynuować studia na Polskim Wydziale Lekarskim Uniwersytetu w Edynburgu. Po uzyskaniu dyplomu w 1946 roku odbył staż w kilku brytyjskich szpitalach.
Początek kariery medycznej
W 1947 roku Anton powrócił do Krakowa i podjął pracę w klinice psychiatrycznej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym samym czasie pisał pracę doktorską na temat terapii elektrowstrząsowej, którą z powodzeniem obronił w 1949 roku. Później wspominał, że wrócił do domu jako zupełnie inna osoba, ponieważ wojna szybko pozbawiła go wszelkich złudzeń. Pomogła mu jednak zidentyfikować najważniejsze rzeczy w jego planach.
W pierwszych latach powojennych polscy psychiatrzy borykali się z wieloma problemami, których nie potrafili wówczas rozwiązać. Leczenie środkami narkotycznymi nie było jeszcze znane, a najczęściej praktykowano izolację i elektrowstrząsy. Wiedząc o tym, Polacy nie spieszyli się z wizytami u lekarzy, a wiele osób wstydziło się przyznać do problemów psychicznych. Jednak nie bali się przychodzić do profesora Kępińskiego, a do jego gabinetu zawsze ustawiały się długie kolejki.
Tajemnica metody Kępińskiego
Sam profesor nie robił wielkiej tajemnicy ze swojej metody. Jako pierwszy praktykował dogłębne rozmowy z pacjentami i stopniowo udało mu się przełamać stare stereotypy. Ludzie przestali bać się psychiatrów, a społeczeństwo zaczęło traktować takich pacjentów bez uprzedzeń. Kępiński wierzył w swoją metodę do tego stopnia, że przekazywało się to innym. Dzielił się swoim doświadczeniem z chętnymi do nauki studentami. Profesor stworzył nawet w Krakowie Klub Pacjentów, który stał się swego rodzaju ośrodkiem społecznym.
Tam praktykował metody psychoterapii grupowej, a swoje cenne osiągnięcia zaprezentował na Uniwersytecie Kopernika w 1956 roku. To właśnie Kępińskiemu udało się wprowadzić system przepustkowy w szpitalach psychiatrycznych. Polegał on na tym, że pacjenci, których stan nie był niebezpieczny dla innych, mogli jeździć do miasta i nosić na oddziałach normalne ubrania, a nie piżamy. Badacze podkreślali, że profesor osiągnął wyjątkowy sukces w swojej pracy dzięki umiejętności nawiązywania kontaktów z pacjentami. Dawał im odczuć, że każdy człowiek na świecie jest na swój sposób wartościowy, szczerze szanował tych, którzy zmagali się z kryzysami i niestrudzenie udowadniał, że osoby z problemami psychicznymi nie powinny żyć w całkowitej izolacji. W historii polskiej psychiatrii zapisał się jako lekarz, który szczególną uwagę poświęcał pacjentom chorym na schizofrenię i napisał na ten temat kilka cennych prac naukowych.
Pomoc osobom z traumą wojenną
Kępiński poświęcił dużą serię badań osobom, które doświadczyły poważnej traumy psychologicznej podczas II wojny światowej, w tym więźniom obozów koncentracyjnych. Jako były więzień doskonale rozumiał ich problemy, choć frankistowskiego obozu nie można było porównać do nazistowskiego. To dzięki profesorowi w Krakowie zaczęto zwracać uwagę na leczenie chorób somatycznych i zaburzeń psychicznych u ocalałych z Auschwitz i innych obozów zagłady.
Kępiński został opiekunem naukowym psychiatrów tworzących „zespoły oświęcimskie”, które rozpoczęły pracę z byłymi więźniami w latach 1950. Wydawał nawet czasopismo branżowe „Przegląd Lekarski”, w którym publikował cenne materiały dla swoich kolegów, w tym coroczny dodatek pod nazwą „Przegląd Lekarski. Oświęcim”. To właśnie dzięki pracy zespołu Kępińskiego w 1968 roku odkryto nieznaną wcześniej chorobę zwaną zespołem poobozowym. Polscy badacze wykonali ogromną pracę zbierając informacje na temat stanu psychicznego byłych więźniów, aby określić najlepsze sposoby ich leczenia.
Metabolizm energetyczno-informacyjny
Naukowiec zasłynął przede wszystkim ze swojej teorii metabolizmu energetyczno-informacyjnego. W swoich pracach naukowych rozpatrywał teorię interakcji między organizmami biologicznymi a środowiskiem w oparciu o przetwarzanie informacji. Przedstawił również swoje osiągnięcia w zakresie autyzmu, który postrzegał jako czynnik prowadzący do zaprzestania wymiany informacji ze światem zewnętrznym. W rezultacie osoba stawała się więźniem własnych zawirowań emocjonalnych, co mogło prowadzić do przejawów schizofrenii. Niektóre z założeń jego koncepcji metabolizmu informacyjnego zostały wykorzystane w aksjologii psychiatrycznej. Teoriami profesora zainteresowali się nawet polscy filozofowie, w tym Józef Tischner. Kempiński planował dalej rozwijać swoją teorię, ponieważ uważał, że przedstawiony model jest daleki od kompletności, ale zabrakło mu czasu.
Śmiałe prace badawcze
Kępiński został zapamiętany w świecie medycyny jako praktykujący lekarz, choć miał na swoim koncie szereg ważnych publikacji. Koledzy zauważali, że na zawsze zmienił status szpitala, w którym pracował. Pomimo ogromnego doświadczenia i odpowiednich kwalifikacji, z jakiegoś powodu zawsze unikał roli biegłego sądowego i pisania raportów psychiatrycznych i sądowych. Wolał pracować z żywymi ludźmi, chętnie wprowadzał zmiany w systemie funkcjonowania swojej placówki, proponował niestandardowe rozwiązania.
Nie bał się eksperymentów. Kiedy badał substancję LSD, sam zażył go kilka razy, aby sprawdzić, czy substancja ta będzie przełomem w psychiatrii. Starannie robił notatki pod wpływem substancji tak długo, jak mógł to fizycznie robić, opisując swoje odczucia. Stracił jednak zainteresowanie tymi eksperymentami, gdy zdał sobie sprawę, że substancja nie ma potencjału terapeutycznego.
Plany i rzeczywistość
W 1970 roku u Kępińskiego zdiagnozowano złośliwy nowotwór szpiku kostnego. Ostatnie 2 lata życia spędził we własnym gabinecie w klinice psychiatrycznej i w klinice nefrologicznej, starając się dokończyć prace naukowe. Przez wszystkie lata swojej działalności napisał ponad 140 artykułów medycznych i kilka książek, tylko zbiór „Psychopatologia nerwic” został opublikowany za jego życia. Reszta została opublikowana po śmierci profesora, a materiały te były później badane z zainteresowaniem nie tylko w wąskich kręgach specjalistów. Wiosną 1972 roku Kempiński został mianowany profesorem nadzwyczajnym Akademii Medycznej.
Słynny psychiatra zmarł w czerwcu 1972 roku i został pochowany na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie. Został odznaczony m.in. Państwowym Krzyżem Zasługi, Orderem Odrodzenia Polski i Orderem Uśmiechu. Ten ostatni był dla lekarza odznaczeniem szczególnym, gdyż wręczano go postaciom, które dawały radość dzieciom: lekarzom, pisarzom, nauczycielom, muzykom. Kawalerów tego orderu wybierały same dzieci.