Jeśli w dzisiejszych czasach śledzenie nowości ze świata mody i stylu jest dość proste – wystarczy otworzyć wyszukiwarkę i wpisać żądane zapytanie, a pojawi się wiele linków, to sto lat temu sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Krakowianki, zwłaszcza zamożne młode kobiety, dość uważnie śledziły to, co działo się w świecie mody – zdobywały zagraniczne magazyny i gazety, a ci, którzy miały okazję, jeździły na pokazy mody za granicę – pisze krakowchanka.eu.
Mimo że za granicą ukazało się już wówczas wiele publikacji poświęconych modzie i stylowi, w Krakowie zauważalny był ich niedobór, zwłaszcza jeśli chodzi o podręczniki z zakresu projektowania i historii ubioru. Wszystko jednak zmieniło się pewnego dnia, gdy krakowianka Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska stworzyła podstawowy podręcznik z historii ubioru.
Kim była ta kobieta, co robiła dla badania mody w Krakowie i inne ciekawostki z jej życia – przeczytajcie w poniższym materiale.
Edukacja i młodość Marii Stanisławy
Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska urodziła się na przełomie wieków, w 1899 roku, w zwykłej krakowskiej rodzinie. Była trzecim dzieckiem i podobnie jak jej bracia dzięki rodzicom otrzymała dobre wykształcenie. Posłali jedyną córkę na naukę do Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w rodzinnym mieście, które w tamtym czasie było dość prestiżową placówką oświatową.
Po ukończeniu gimnazjum Maria Stanisława pomyślnie zdała egzaminy na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie wybrała Wydział Filozoficzny. W jej wspomnieniach można znaleźć informację, że była bardzo sumienną studentką i odnosiła sukcesy we wszystkich przedmiotach, ale najbardziej interesowała ją historia sztuki.
Po uzyskaniu stopnia doktora filozofii, Maria Stanisława nie zakończyła na tym swojego samorozwoju. Następnie wstąpiła na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, będąc jedną z pierwszych studentek na tej uczelni. W trakcie nauki Maria Stanisława dużo podróżowała za granicę, gdzie studiowała sztukę i zapoznawała się z twórczością wybitnych artystów różnych czasów. W tych latach miała okazję odwiedzić Włochy i Francję.
Artystce świetnie szło rysowanie grafik, a zdobyte za granicą doświadczenie zainspirowało ją do organizowania pierwszych wystaw. Za swoją twórczość Maria Stanisława otrzymała później nagrodę honorową Polskiej Akademii Umiejętności.
Kariera pedagogiczna
W 1927 roku Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska rozpoczęła pracę jako nauczycielka. Zatrudniła się w Państwowej Szkole Zawodowej Żeńskiej w Krakowie, której celem było przygotowanie dziewcząt do codziennych obowiązków, takich jak prowadzenie gospodarstwa domowego, wykonywanie tzw. „kobiecych prac” – gotowania, szycia itp. Mimo że dla współczesnego czytelnika takie informacje mogą wydawać się kontrowersyjne i seksistowskie, w tamtych czasach taka placówka edukacyjna cieszyła się dużą popularnością i kształciła wielu uczennic.
To właśnie praca w szkole zainspirowała Marię Stanisławę do stworzenia jednego z pierwszych podręczników historii ubioru. Pracując tutaj, kobieta stwierdziła, że nie może zapewnić swoim uczniom dobrych źródeł, z których mogliby czerpać więcej informacji na temat mody, ubioru i stylu. Niemniej jednak młode dziewczyny aktywnie interesowały się tymi zagadnieniami, aby móc uszyć dla siebie piękne rzeczy, dowiedzieć się więcej o modzie i stylu itp.
Tak właśnie się stało – pomysł stworzenia podręcznika udało się skutecznie zrealizować. Pierwszy podręcznik historii ubioru ukazał się w 1932 roku i był przeznaczony dla szkół zawodowych i teatrów.
Trzy dekady później podręcznik doczekał się drugiego wydania, uzupełnionego i rozszerzonego o dodatkowe ilustracje i informacje. W tym samym czasie ukazał się kolejny podręcznik, który autorka poświęciła badaniu akcesoriów i ubiorów mody w XIX wieku, a także praca badawcza opowiadającą o historii obuwia w średniowieczu. Prawie wszystkie z tych badań, przeprowadzonych przez Marię Stanisławę Gutkowską-Rychlewską, były pierwszymi polskimi publikacjami, które odsłoniły historię różnych elementów stylu, począwszy od ubioru, a skończywszy na akcesoriach i obuwiu. Są one nadal używane i wspominane w badaniach nad modą.
Jeśli chodzi o główne dzieło Marii Stanisławy, czyli pierwszy podręcznik zatytułowany „Historia ubiorów”, to zawiera on informacje historyczne o ubiorze z różnych czasów. W książce opisano modę Starożytnego Egiptu oraz ubiory w różnych krajach świata aż do wielkiej rewolucji przemysłowej. Wydanie jest o tyle cenne, że zawiera wydzielony dział ze słownikiem terminów modowych oraz dodatek z opisanymi i datowanymi wzorami ubiorów.
Dalsze losy wybitnej badaczki mody z Krakowa
Mimo że Maria Stanisława lubiła pracę pedagogiczną, po II wojnie światowej zmieniła zawód. Początkowo pracowała w bibliotece dawnego Muzeum Przemysłowego, później w Dziale Przemysłu Artystycznego w Muzeum Narodowym. Jednocześnie pracowała w pracowni konserwacji tkanin, gdzie udało jej się opracować metodę odczyszczania okazów bez użycia środków chemicznych.
W kolejnych latach wybitna badaczka mody wielokrotnie organizowała wystawy, była zapraszana na różne pokazy i wykłady. Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska przeszła na emeryturę z wielkimi honorami, otrzymując Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.