Z dokumentów historycznych wiadomo, że dawniej fryzjerzy nie tylko strzygli włosy, układali fryzury i byli cyrulikami. W rzeczywistości mieli znacznie szersze uprawnienia, pisze krakowchanka.eu.
Pierwszy punkt pomocy
Zgodnie z danymi Starej Polskiej Encyklopedii, w Polsce, jeszcze przed jej rozbiorami, cyrulik był wielofunkcyjnym specjalistą. W tamtych odległych czasach uzyskanie pomocy w szpitalu było dość problematyczne, dlatego cyrulik był główną postacią, która mogła udzielić pomocy i odpowiedniej opieki. Nazywano go nie tylko cyrulikiem, ale także chirurgiem lub felczerem. Do jego obowiązków należało znacznie więcej niż tylko golenie czy strzyżenie: zajmował się upuszczaniem krwi, stawiał bańki i pijawki, usuwał zęby, opatrywał rany i wykonywał elementarne zabiegi chirurgiczne. Taki specjalista był prawdziwym uniwersalistą, którego trudno było zastąpić. W miastach i miasteczkach pełnił rolę, która dziś należy do lekarza ogólnego – był pierwszym, do którego zwracano się o pomoc.
O tym, jak różnorodna była praca cyrulika, świadczy zestaw narzędzi, który dotarł do nas z dawnych czasów i obecnie eksponowany jest w muzeach. W Bibliotece Kórnickiej, należącej do Polskiej Akademii Nauk, znajduje się rzadkie wydanie – przewodnik fryzjerski Ludwika Perzyny z 1792 roku, w którym przedstawiono spis 600 narzędzi używanych w ówczesnym rzemiośle fryzjerskim. Z listy najważniejszymi i obowiązkowymi przedmiotami były m.in.: lancet, brzytwy, „strzykawki do krwi”, „krążki maciczne”, „krzywe igły do szycia”, rurki i spirale „do odprowadzania wody z brzucha”, „pasy przepuklinowe”, opaski uciskowe do tamowania krwi, noże (ostrza noży, noże składane), bańki, „wiertła do wiercenia czaszki”, łyżki i łyżeczki chirurgiczne. A także nieodzownymi atrybutami były miski do golenia z otworem na podbródek i miednica, używana do upuszczania krwi.
Szkoła chirurgiczna dla cyrulików
Jak wiadomo ze źródeł historycznych, wynagrodzenie szeroko wykwalifikowanych fryzjerów nie było wysokie, dlatego chętnych do zajmowania się taką pracą było niewielu. Nie mniej aktualny był problem odpowiedniego szkolenia zawodowego takich specjalistów, ponieważ z kwalifikacjami pojawiały się poważne trudności.
Znaczną popularność zawód cyrulika zyskał w XVIII wieku. Pojawiło się wielu specjalistów, którzy często, nie mając odpowiedniego wykształcenia i przygotowania, nazywali siebie lekarzami. Nierzadko ufni mieszkańcy miast padali ofiarami niedostatecznie wykwalifikowanych fachowców, co w niektórych przypadkach prowadziło nawet do tragicznych skutków.
Biorąc to pod uwagę, w polskiej stolicy wydano dekret, który przewidywał obowiązkową rejestrację i weryfikację wszystkich, bez wyjątku, zajmujących się sztuką leczniczą. Przygotowano szereg zasad dotyczących rejestracji i kwalifikacji cyrulików, lekarzy, farmaceutów, położnych. Kontrole przeprowadzali zaufani lekarze.
Oczywiście, władza państwowa musiała wziąć taką sytuację pod kontrolę, ponieważ należało również rejestrować dochody takich cyrulików.
Wówczas przy Szpitalu Świętego Łazarza w Warszawie założono szkołę chirurgiczną do kształcenia cyrulików dla wojska. Szkoła ta jednak przetrwała zaledwie pięć lat.
Sztuka fryzjerstwa w Krakowie
Wyłącznie funkcję, którą fryzjerzy pełnią dzisiaj, ich dawni koledzy zaczęli wykonywać na początku XVII wieku. W tym czasie modni byli paryscy fryzjerzy, których polscy magnaci zapraszali do siebie. Z dokumentów historycznych wiadomo o paryskim cyruliku o imieniu Clermont, który podczas pobytu w Polsce dorobił się sporego majątku, co pozwoliło mu na dostatnie życie w Paryżu.
Korzenie rzemiosła fryzjerskiego w Krakowie sięgają zamierzchłych czasów – lokalne pracownie pojawiły się tu na długo przed naszą erą i zachowały swoją obecność przez długi okres historyczny.
Ogólnie rzecz biorąc, sztuka fryzjerstwa w Krakowie to wieloletnia historia, łącząca dynastie rodzinne, zmieniające się trendy modowe i ciągły postęp. Począwszy od XX wieku, krakowscy mistrzowie nie tylko tworzą wizerunki, ale także kształtują kulturową atmosferę miasta, zapewniając jego mieszkańcom profesjonalne usługi.
W Krakowie istniało wiele zakładów fryzjerskich. Niestety, zachowało się bardzo niewiele fotograficznych dowodów ich istnienia. W kolekcji Muzeum Narodowego w Polsce znajduje się zdjęcie dawnego budynku przy ulicy Stradomskiej 4, gdzie widać wejście do zakładu fryzjerskiego S. Hallera. Inne zdjęcie z muzeum zachowało wspomnienie o zakładzie fryzjerskim w kamienicy przy ulicy Sławkowskiej 18. Nawiasem mówiąc, budynek zachował się w swoim pierwotnym stanie do dziś. Z „Najnowszego przewodnika po Krakowie” z 1881 roku można dowiedzieć się, że zakłady fryzjerskie znajdowały się również na Rynku Głównym i przy ulicy Floriańskiej. Wiele zakładów fryzjerskich w ogłoszeniach oferowało swoje usługi w domu klienta.
W zakładach fryzjerskich można było nie tylko zrobić modną fryzurę, podciąć włosy, ogolić się, ale także nabyć różnorodne przybory toaletowe, takie jak mydło, grzebienie, perfumy, pomady do wąsów itp. Często zakłady fryzjerskie oferowały męskie i damskie peruki lub pasma włosów dla zwiększenia objętości damskich fryzur.
W XIX wieku krakowscy fryzjerzy dzielili się na tych, którzy pracowali we własnych pracowniach, oraz tych, którzy odwiedzali klientów w ich domach.
Wśród ważnych umiejętności służby domowej krakowscy magnaci szczególnie cenili umiejętność układania włosów.
Połączenie tradycji i nowoczesnych technologii
Sztuka fryzjerstwa w Krakowie to więcej niż tylko sfera usług. Jej historia to odzwierciedlenie zmian społecznych, trendów mody, postępu technologicznego i kultury. Od średniowiecznych cyrulików, którzy nie tylko strzygli, ale i leczyli, po współczesnych stylistów, którzy pracują w trendach światowych – krakowscy mistrzowie pozostają ważną częścią życia miejskiego. Salony fryzjerskie stały się przestrzenią nie tylko dla transformacji estetycznych, ale także dla komunikacji, wymiany wiadomości, kształtowania stylu epoki. Zachowanie zdjęć, eksponatów muzealnych pozwala badaczom lepiej zrozumieć, jak ta branża wpływała na codzienność mieszkańców. Dziś rzemiosło fryzjerskie w Krakowie pewnie łączy tradycje z nowoczesnymi technologiami, nadal kształtując wizerunek miasta jako centrum kulturalnego z głębokim poczuciem stylu i szacunkiem dla mistrzostwa.