O osobliwościach tradycyjnego obuwia krakowian

Obuwie naszych przodków nie było na tyle zróżnicowane, jak ma to miejsce dzisiaj. Kobiety nie miały tak szerokiego wyboru obuwia, a mężczyźni zazwyczaj nosili wysokie buty. Mówiąc o strojach narodowych, najczęściej zwracamy uwagę na ich warstwy zewnętrzne. Szczególnie na bogato zdobione, świąteczne elementy ubioru, omijając lub pozostawiając niezauważonymi szczegóły, w tym buty. Przyjrzyjmy się więc, jakie obuwie zakładali dawni mieszkańcy Krakowa. Więcej na krakowchanka.eu.

Ciekawostką jest, że Krakowianie przed założeniem butów owijali stopy owijaczami (onuczami), czyli kawałkiem lnianej tkaniny. Zimą i w chłodniejsze dni do butów była też wpychana słoma, która lepiej utrzymywała ciepło i zapobiegała odmrożeniom.

Charakterystyczne cechy tradycyjnego obuwia damskiego w Krakowie

Od początku XIX wieku kobiety w Krakowie nosiły pod butami pończochy, które były ręcznie robione z domowej wełny. Najczęściej były one białe, ale w różnych regionach noszono je także w innych kolorach, np. czerwonym lub ze wzorami. Pończochy były przewiązywane wstążką lub kawałkiem tkaniny. Na chłodniejsze dni wybierano pończochy powyżej kolana, a na ciepłe – do kolana.

Wikipedia

Kobiety nosiły buty podobne do męskich, ale nieco węższe i bardziej dopasowane. Co ciekawe, najwcześniejsze buty były wykonywane o tym samym kroju, czyli bez rozróżniania prawej i lewej stopy. Około połowy dziewiętnastego wieku do użytku weszły sznurowane buty z niskim obcasem. Nadal jednak były noszone buty z cholewami, także z wycięciami. Uważano, że ilość wycięć na wierzchu wskazywała na zamożność właściciela obuwia.

Ponieważ buty były drogie, nie każda kobieta mogła sobie na nie pozwolić. Zdarzało się, że buty były przekazywane z pokolenia na pokolenie, a zakładano je tylko na największe uroczystości, święta i do kościoła. Na przykład, aby nie uszkodzić butów, zakładano je tuż przed wejściem do kościoła, a po drodze chodzono w innych butach lub boso.

Tradycyjne obuwie krakowian / Folkstar

Jeśli chodzi o kolor, to warto zauważyć, że w dawnych czasach buty były robione z czarnej lub naturalnej skóry (np. mokasyny). Wówczas pojawia się pytanie, skąd wzięły się czerwone buty do stroju narodowego? Jest to wynik tzw. mody krakowskiej i konsekwencja ozdabiania i stylizowania tradycyjnych strojów narodowych.

W polskiej kulturze narodowej występowały buty ozdobione kolorową skórą na wierzchu, a w centralnej Polsce kobiety sznurowały również buty różowymi, czerwonymi i zielonymi wstążkami. W tradycyjnych strojach wiejskich nie było jednak czerwonych butów.

Obuwie świąteczne – czarne karbowane buty z cholewą – były ozdobione przeszytym szwem, czasem czerwoną skórą. Z czasem zastąpiły je czarne, sznurowane buty. Zamożniejsze gospodynie nosiły pod fartuchami worki zawieszone na skórzanym pasku.

Istniały dwa rodzaje obuwia dla krakowskich kobiet – tzw. wysokie buty ze sznurówkami. Czarne buty miały szew z boku. Na przegubie nad kostką znajdowały się wycięcia, a obcas był zwężony i dość wysoki. Drugim rodzajem obuwia były buty na wysokim obcasie sznurowane z przodu. Najczęściej były one wykonane ze skóry cielęcej.

Tradycyjne obuwie męskie w Krakowie

Tradycyjne buty krakowian / Folkstar

W dni świąteczne mężczyźni nosili wysokie buty z cholewą. Buty w stylu węgierskim były wykonane ze skóry, z dwoma panelami, które tworzyły wierzch butów. Przeszycia znajdowały się po obu stronach butów.

Polskie buty uważane były za bardziej eleganckie. Wykonywane były również z dwóch kawałków skóry, ale jeden z nich stanowił podstawę, a drugi wierzch, przyszywany z tyłu butów.

Podstawowym obuwiem była para butów z podwyższonym wierzchem i szwem z tyłu. Buty te nie miały obcasów, ale miały wysokie podkowy. Buty z obcasami były bardziej popularne wśród młodzieży.

Polskie buty były również karbowane przy kostce. Później mężczyźni nosili buty do kolan, które były węższe od tych opisanych powyżej. Ponieważ takie buty trudno było zdjąć, powszechniejsze stały się botki.

.,.,.,.