Trudno sobie wyobrazić, że jeszcze nie tak dawno temu tylko męska część społeczeństwa była obdarzona wszelkimi prawami i dostępem do absolutnie wszystkich sfer aktywności. Dla Polski wiek XIX i XX upłynął pod znakiem walki z tym niesprawiedliwym systemem. Stały za nią dziesiątki, setki i tysiące zaangażowanych osób — pisze krakowchanka.eu.
Kraków nie stał z boku walki o równe prawa. Urodziło się tu i pracowało wiele wybitnych postaci, które dokładały wszelkich starań, by zapewnić kobietom i mężczyznom równe szanse w różnych sferach życia.
Z poniższego artykułu dowiesz się o wybitnych polskich feministkach z Krakowa i ich osiągnięciach.
Maria Dulębianka
Maria Dulębianka to jedna z najwybitniejszych postaci ruchu feministycznego nie tylko w Krakowie, ale i w Galicji. Była artystką, pisarką i aktywną działaczką społeczną. Urodzona w 1861 roku w Krakowie, zdobyła dobre wykształcenie — studiowała w Warszawie, Wiedniu i Paryżu, a następnie pracowała w Austrii i we Włoszech.
Maria Dulębianka była przede wszystkim artystką i marzyła o otwarciu w Warszawie szkoły artystycznej dla kobiet. Aktywnie działała również na rzecz prawa dziewcząt do studiowania na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przez cały ten czas Maria aktywnie i owocnie pracowała — jej prace były doceniane zarówno w kraju, jak i za granicą, w szczególności na legendarnej Wystawie Paryskiej w 1900 roku.
Jednocześnie nie pozostawała obojętna na to, co działo się w społeczeństwie. Skupiała się na ochronie praw kobiet i pomocy pokrzywdzonym. Dzięki Marii Dulębiance w kraju powstało wiele skutecznych organizacji pozarządowych, w tym Związek Praw Kobiet, Liga Mężczyzn dla Ochrony Praw Kobiet i Komitet Obywatelskiej Pracy Kobiet. Komitet organizował schroniska dla dzieci i jadłodajnie dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji.
Maria Dulębianka promowała również idee feministyczne poprzez swoją publicystykę. W szczególności, poprzez publikacje w czasopiśmie Ster, polskim dwutygodniku poświęconym prawom kobiet, który ukazywał się w latach 1895-1897. Była również redaktorką feministycznego czasopisma Głos Kobiet. Zapraszano ją również do wygłaszania wykładów na temat sztuki i kobiet w sztuce.
Janina Kosmowska
Janina Kosmowska była prawdopodobnie najwybitniejszą kobietą w Krakowie końca XIX wieku. Choć urodziła się na Lubelszczyźnie, niemal całe życie spędziła w Krakowie, gdzie zyskała sławę, szacunek i odniosła sukces.
Nazwisko Janiny Kosmowskiej na zawsze pozostanie w historii Polski jako jednej z pierwszych kobiet, które wstąpiły na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Niewiele osób wie, że przez ponad pięćset lat nie można było zobaczyć kobiety w murach tej uczelni. Powodem było wyznawanie przez konserwatywnych profesorów przestarzałych dogmatów, że kobiece mózgi nie są zdolne do pojmowania nauki. Najbardziej zagorzali przeciwnicy twierdzili nawet, że kobiety bezczeszczą naukę.
Janina Kosmowska najpierw studiowała na Uniwersytecie Latającym w Warszawie, a następnie udało jej się dostać na upragnioną uczelnię, która utorowałaby jej drogę do kariery farmaceutki. Był to Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, kolebka nauki i wiedzy, gdzie Janina dostała się w 1894 roku. Wraz z nią prawdziwego przełomu dokonały Jadwiga Sikorska i Stanisława Dowgiałło.
Dzięki wsparciu Kazimiery Bujwidowej, która aktywnie walczyła o prawo do edukacji dla kobiet w kraju, dziewczęta zaczęły uczęszczać na zajęcia z farmacji (choć nie mogły zdawać egzaminów ani zdobywać tytułów naukowych). Trzy lata później zostały przyjęte na studia stacjonarne na Wydziale Filozofii, co stanowiło nową kartę w historii zarówno uniwersytetu, jak i walki o prawa kobiet.
Janina Kosmowska jest żywym przykładem nieustającej walki o prawa kobiet. Nie tylko jako jedna z pierwszych wstąpiła na uniwersytet, który przez wiele lat był zamknięty dla kobiet, ale także osiągnęła niezwykły sukces w swoim późniejszym życiu. Z dyplomem magistra farmacji jako pierwsza otworzyła w Krakowie fabrykę kefiru, uznawanego wówczas za leczniczy, a później filię jej produkcji w Zakopanem. W tym samym czasie Janina Kosmowska z powodzeniem prowadziła prace badawczo-rozwojowe w laboratorium Zakładu Produkcji Surowic i Szczepionek.
Kazimiera Bujwidowa
Kolejną wybitną postacią ruchu feministycznego w Polsce, która, choć urodziła się w Warszawie, a nie w Krakowie, to jednak aktywnie broniła tutaj praw kobiet, jest Kazimiera Bujwidowa. Była ona osobą publiczną, publicystką, feministką i ateistką. Dzieciństwo i młodość Bujwidowa spędziła w Warszawie, gdzie studiowała i wyszła za mąż, a w wieku 26 lat przeniosła się z rodziną do Krakowa.
Po przeprowadzce jej mąż, Odo Bujwid, który był wybitnym polskim bakteriologiem, rozpoczął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie założył Zakład Produkcji Surowic i Szczepionek. Kazimiera przejęła zarządzanie fabryką.
Jednocześnie Kazimiera Bujwidowa nie była obojętna na to, co działo się wokół niej. Jej status i pozycja męża ułatwiały Kazimierze rozwiązywanie spraw, z którymi inne Polki nie mogły sobie poradzić, dlatego zajęła się wyrównywaniem szans i praw kobiet i mężczyzn. Zaczęła od edukacji — została współorganizatorką i prezeską krakowskiej czytelni dla kobiet oraz kierowała Towarzystwem Gimnazjalnej Szkoły Żeńskiej. Dzięki Kazimierze Bujwidowej powstało pierwsze w Polsce gimnazjum dla dziewcząt, z egzaminami i programami nauczania odpowiadającymi standardom gimnazjów męskich.
Oprócz organizowania placówek oświatowych Bujwidowa prowadziła również działalność wychowawczą. Organizowała akcje pisania petycji o przyznanie kobietom prawa do studiowania na wyższych uczelniach. To właśnie Kazimiera Bujwidowa, wykorzystując obowiązujące wówczas przepisy o prawach oświatowych, przeprowadziła kampanię i zaapelowała do przewodniczącego zjazdu pedagogicznego we Lwowie, dzięki czemu trzy pierwsze kobiety dostały się na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie (tak, mowa o Janinie Kosmowskiej, Jadwidze Sikorskiej i Stanisławie Dowgiałło).
Kazimiera Bujwidowa aktywnie publikowała w prasie feministycznej, w szczególności w dwutygodniku społeczno-politycznym „Nowe Słowo”, który ukazywał się w Krakowie w latach 1902-1907. Pismo skupiało się na promowaniu równouprawnienia. Szczególną popularnością cieszył się wydany w 1904 roku dodatek Robotnica, poświęcony problemom kobiet pracujących. Pismo wydało także Deklarację Programową Kobiet na zbliżające się wybory do Sejmu Ustawodawczego w 1919 roku, która była elementem walki o równouprawnienie w sferze politycznej.
Jadwiga Sikorska
Na koniec wspomnijmy o Jadwidze Sikorskiej, feministce i obrończyni praw kobiet, blisko spokrewnionej ze wspomnianymi Janiną Kosmowską i Kazimierą Bujwidową. Była jedną z trzech pierwszych studentek Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jadwiga Sikorska urodziła się w województwie łódzkim, ale później przeniosła się do Warszawy, gdzie uczyła się w pensjonacie ciotki i w gimnazjum żeńskim, a następnie uczęszczała na kursy Uniwersytetu Latającego. Po zdaniu egzaminu na pomocnika aptekarskiego przeniosła się do Krakowa, gdzie rozpoczęła studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jadwiga Sikorska została pierwszą farmaceutką w Galicji z tytułem magistra. Otworzyła hurtownię materiałów aptecznych, w której pracowały wyłącznie kobiety, w tym jej koleżanki z Krakowa. Była pierwszą przewodniczącą Ogólnozawodowego Stowarzyszenia Kobiet Pracujących.