Urodzona i działająca na przełomie XIX i XX wieku, utalentowana, pracowita i ambitna Kazimiera Bujwidowa, obok innych znanych feministek, wpisała się w historię walki o prawa kobiet w Polsce. Kazimiera Bujwidowa, choć miała talent do nauki, ze względu na to, że była kobietą, nie mogła studiować na uczelniach wyższych. Na przykład na najstarszym uniwersytecie w Polsce, Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, pierwsze kobiety mogły studiować dopiero w 1894 roku. A pierwsza kobieta została zatrudniona jako nauczyciel dopiero w 1927 roku, donosi strona krakowchanka.eu.
Kazimiera Bujwidowa całe życie walczyła o to, by jej córki miały szansę na zdobycie wyższego wykształcenia. To dzięki jej staraniom na Uniwersytecie Jagiellońskim pojawiły się pierwsze studentki.
”Babski Uniwersytet”
Kazimiera Bujwidowa urodziła się 16 października 1867 roku w Warszawie (w latach 1815-1874 Polska była częścią Imperium Rosyjskiego jako autonomiczne państwo polskie). Była jedynym dzieckiem Ludwiki (z domu Szcześniewskiej) i Kazimierza Klimontowicza, który był ostatnim z rodziny drobnej szlachty litewskiej.
Po śmierci matki ojciec oddał małą Kazimierę na wychowanie swojej siostrze, Karolinie Petroneli Klimontowicz. Nawiasem mówiąc, ciotka Kazimiery brała udział w powstaniu styczniowym 1863 roku przeciwko władzy rosyjskiej.
Dziewczyna uczyła się w prywatnej szkole z internatem dla dziewcząt Justyny Budzińskiej w Warszawie, gdzie kształciła się na nauczycielkę domową (prywatną).
Kazimiera Bujwidowa zamierzała kontynuować naukę za granicą, ale ze względu na sprzeciw ciotki nie mogła tego zrobić.
Ze względu na zakaz studiowania kobiet na polskich uniwersytetach, została zmuszona do zapisania się na kurs krawiectwa.
Już pod koniec lat 80. XIX wieku Kazimiera Bujwidowa uczęszczała na wykłady z biologii na Uniwersytecie Latającym. Tak nazywała się tajna uczelnia działająca w Warszawie w latach 1882-1905. Był to rodzaj kursu samokształceniowego dla tych kobiet, dla których edukacja uniwersytecka była zamknięta. Uczelnia zyskała tak dziwną nazwę, ponieważ musiała często zmieniać miejsca, w których odbywały się wykłady. Dla zachowania tajemnicy zajęcia organizowano dla małych grup studentek (10-15 osób) w mieszkaniach nauczycielek, rodziców studentek oraz w prywatnych pensjonatach żeńskich. Żartobliwie nazywano go również „babskim uniwersytetem”.
Asystentka laboratoryjna i asystentka męża
Jeszcze podczas nauki w szkole z internatem Kazimiera Bujwidowa uczęszczała na prywatne lekcje do studenta medycyny Odo Bujwida. Wspólnie spędzany czas, wspólne zainteresowania i pragnienie nauki bardzo zbliżyły młodych ludzi. Po dziesięciu latach znajomości para pobrała się.
Odo Bujwid był znanym polskim naukowcem medycznym, który stał na czele rozwoju polskiej bakteriologii. Był założycielem pierwszego w Polsce laboratorium bakteriologicznego, a później pierwszego w Polsce ośrodka szczepień według metody Pasteura. Był również esperantystą.
Kazimiera Bujwidowa pracowała w laboratorium swojego męża jako jego asystentka i laborantka.
Para miała sześcioro dzieci: cztery córki i dwóch synów.
Rodzina przeprowadziła się do Krakowa w 1893 roku, kiedy Odo Bujwid został mianowany profesorem na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Kazimiera Bujwidowa przejęła zarządzanie przedsiębiorstwem produkującym surowice i szczepionki, które założył jej mąż.
Ze względu na swoje nowoczesne i niekiedy radykalne poglądy, para nie była lubiana. Dodatkowo, w religijnej Polsce niedopuszczalne było bycie ateistą, a Kazimiera otwarcie mówiła, że nie należy do żadnego wyznania, co powodowało częste spory.
Kontakty Bujwidów ze środowiskiem socjalistycznym i feministycznym w Polsce również nie sprawiały, że byli popularni.
Uniwersytety także dla kobiet
Później Kazimiera Bujwidowa stała się liderką ruchu emancypacyjnego w Krakowie.
Od 1893 roku pracowała w Towarzystwie Szkół Ludowych, była współorganizatorką i przewodniczącą krakowskiej czytelni dla kobiet, angażowała się w tworzenie bezpłatnych czytelni dla młodzieży.
W latach 1896-1906 Kazimiera Bujwidowa kierowała Towarzystwem Gimnazjalnej Szkoły Żeńskiej. Dzięki jej staraniom powstało pierwsze w Polsce gimnazjum dla dziewcząt z programem nauczania i egzaminami końcowymi podobnymi do tych w gimnazjach dla chłopców.
Znając dobrze prawo, w 1894 roku Kazimiera Bujwidowa wygłosiła na Zjeździe Pedagogów Polskich we Lwowie przemówienie na temat istnienia w statutach uniwersyteckich zapisu umożliwiającego kobietom uczestniczenie w zajęciach uniwersyteckich w charakterze słuchaczek. Zjazd przyjął inicjatywę wspierającą dostęp kobiet do szkolnictwa wyższego.
Z inicjatywy Kazimiery Bujwidowej ponad pięćdziesiąt Polek napisało oficjalne podania do władz Uniwersytetu Jagiellońskiego o przyjęcie na studia. W rzeczywistości, pod naciskiem opinii publicznej, administracja Uniwersytetu Jagiellońskiego musiała przyjąć pierwsze studentki jeszcze w tym samym roku. Można to było już uznać za wielkie zwycięstwo, chociaż kobiety nie miały jeszcze prawa do dyplomu i musiały uzyskać zgodę każdego profesora na udział w jego wykładach.
W 1904 roku Kazimiera Bujwidowa złożyła petycję do Sejmu Krajowego, a w 1910 roku do Rady Państwa w Wiedniu o równe prawa dla kobiet na uniwersytetach.
Kazimiera Bujwidowa uczestniczyła w kampanii wyborczej w 1908 roku, kiedy do Sejmu Krajowego kandydowała pierwsza kobieta – Maria Dulębianka.
Kobieta ani na chwilę nie zaprzestała swojej działalności. Wstąpiła do Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich.
Kazimiera Bujwidowa miała niezwykły talent pisarski, jej utwory ukazywały się w czasopismach „Nowa Reforma” (1902-1907), „Ster” (1907-1911), „Nowe Słowo”. Ta utalentowana kobieta przygotowała i wydała wiele broszur feministycznych: „Czy kobieta powinna mieć takie same prawa co mężczyzna” (1909), “U źródeł kwestii kobiecej” (1910), “Prawa nauczycielek” (1903).
W 1919 roku opublikowała „Deklarację programową kobiet wobec nadchodzących wyborów do Sejmu Ustawodawczego”.
Po I wojnie światowej Kazimierza Bujwidowa wycofała się z życia publicznego ze względu na zły stan zdrowia. Wybitna kobieta zmarła 8 października 1932 roku w Krakowie. Mąż Kazimierzy zmarł dziesięć lat po jej śmierci.